Czarnobyl, 26.IV.1986 roku

 

 

Stanisław Bednarz

 

Gawęda  wspomnieniowa. Opowieść o pamiętnej katastrofie w Czarnobylu, wyrozubach, podgrzybkach, Bacutilu,  rozprzestrzenianiu się pyłu radioaktywnego. 

Dziś mamy 26 kwietnia 2023 roku i pogoda jest bardzo chłodna. Ale ów kwiecień 1986  roku był bardzo ciepły, o tej porze  przyroda była bardzo rozwinięta, pasły się krowy nawet na Orawie z reguły opóźnionej wegetacyjnie.

Przypomnę, co robiłem owego 26 kwietnia 1986 roku, gdy nastąpiła katastrofa czarnobylska. Rano o 4-tej z kolegą Markiem Janiakiem  pojechałem na Czarną Orawę pod bacówkę na wielkie klenie, które brały jak opętane. Najpierw koło 4:30 zajechaliśmy pod zakłady utylizacji „Bacutil” w Spytkowicach aby z wielkich bawolich głów wytrzepywać na posadzkę grube białe robaki. Smród był w promieniu 500 metrów od zakładów. Robaki przesypywaliśmy do wiaderek z trocinami. Ciężko to było wszystko dowieźć, gdyż poruszaliśmy się Komarkiem. Po podsypaniu zaczęły brać olbrzymie klenie, wszystkie ponad 35 cm, największy 47 cm. Używałem wtedy ostatni raz wędki archaicznej z bambusa pieprzowego zresztą doskonałej.

Zaintrygowały mnie te klenie potem się zorientowałem ż są to czarnomorskie odmiany tzw. wyrozuby - Piotr Żmuda. Osiągają  długość 40–50 (maksymalnie 70) cm i masę 1–1,5 (maksymalnie 7) kg.  Wtedy   26 kwietnia 1986.miała miejsce katastrofa w Czarnobylu. Myśmy łowili, a tam płonął reaktor i ginęli ludzie.

Nikt nie zdawał sobie sprawy z katastrofy w Czarnobylu bo  dopiero 28 kwietnia dowiedziano się o niej.

28 kwietnia, dwa dni po katastrofie, o godz. 5:33 stacja monitoringu radiacyjnego Służby Pomiaru Skażeń Promieniotwórczych w Mikołajkach zarejestrowała aktywność izotopów promieniotwórczych w powietrzu ponad pół miliona razy większą niż normalnie...

Początkowo polscy naukowcy przypuszczali, że gdzieś nastąpiła eksplozja atomowa. Jednak analiza promieniotwórczych zanieczyszczeń jednoznacznie wskazywała, że ich źródłem może być tylko pożar reaktora atomowego. Dopiero o godz. 18-tej specjaliści dowiedzieli się z radia BBC, że chodzi o Czarnobyl. Wskazuje to na silną blokadę informacji.

Do południowej Polski  skażenie dostało się około 30 kwietnia. Więc wtedy na rybach nie nałapaliśmy się cezu i jodu. Jednak okolice Babiej Góry i Orawy w okolicach 30 kwietnia - 1 maja  dostały na tle Polski dość dużą dawkę (>18 kBq/m²).

Ciekawe jest ze lata 1987, 1988, 1989, 1990 to okres masowego wysypu podgrzybków lasach Lipnicy Wielkiej. Były ich masy i to wielkich (Marek Kramarczyk). Badania wykazały, że skażenie radioaktywne promieniotwórczym cezem-137 tych grzybów było wysokie przekraczające dopuszczalne normy. Z drugiej strony aby to zaszkodziło trzeba by codziennie jeść po parę kilogramów. Potem to się uspokoiło. Podgrzybek to dziwny grzyb  smaczny ale lubi różne świństwa. Na przykład w lasach otaczających  Fabrykę Armatur w Jordanowie , gdy nie działały filtry pyłów mosiężnych   podgrzybki w masowych ilościach występowały  w lasku koło Armatur. Unikałem ich.

 

Moje 3 grosze

 

Pamiętam ten czas. Służyłem wtedy w GPK Świnoujście. 27 kwietnia o 8-mej rano MF „Pomeranią” przybyła do Polski wycieczka szwedzkich dzieci z dwiema opiekunkami. Od razu zadały mi pytanie o poziom skażenia promienistego w Świnoujściu i okolicach. Oczywiście nie wiedziałem o niczym, a one pokazały mi „Svenska Dagbladet” z informacją o katastrofie w Czarnobylskiej EJ. Powiadomiłem przełożonych, a ci dalej – dowódcy i szefa zwiadu w PB WOP w Szczecinie oraz D WOP. Oni też nic nie wiedzieli. Zwrotnie otrzymaliśmy rozkaz bezzwłocznego meldowania o wszelkich zmianach sytuacji radiologicznej w Europie. Sprawa była nagląca, bo zbliżał się 1 Maja...

A w Świnoujściu nieświadomi niczego ludzie zażywali kąpieli słonecznej na plaży i działkach. Spokojnie zbierali nowalijki, sadzili, siali, kopali. Pamiętam, jak słońce nas „strzaskało”, na opalonych twarzach świeciły bielą tylko oczy i zęby. Nie wiadomo, jaką dawkę promieniowania β i γ wchłonęliśmy wtedy. Potem miałem kłopoty z tarczycą – jakieś guzki, które po pewnym czasie zniknęły. Być może dlatego, że radioaktywny jod-131 został „wypłukany” z organizmu przez normalny jod z aerosolu morskiego… Inni ludzie używali do tego celu płynu Lugola. 

W maju i czerwcu na Przystani Promów Morskich myto silnym strumieniem wody skażone lory i wagony (<200 kBq/m²) jadące do Szwecji i Danii. To było bez sensu, bo radioaktywny pył unosił się w powietrzu, a skażona woda spływała do kanału portowego, a potem do Zatoki Pomorskiej. Ale trzeba było coś robić, by uspokoić ludzi.

A potem we wrześniu na Pomorzu Zachodnim mieliśmy klęskę urodzaju podgrzybka brunatnego. Faktycznie - zawierał on duże ilości radionuklidów cezu – konkretnie ¹³⁷Cs, którego T_1/2 wynosi 30 lat, a zatem przestanie on być niebezpieczny gdzieś koło roku 2140. Na szczęście - jak twierdzą nasi atomiści - należałoby zjeść co najmniej 5 kg suszu grzybowego, by zaszkodziło to człowiekowi. Prędzej wysiądzie wątroba i nerki, niż dostanie się choroby popromiennej, ale...

Jeszcze tak à propos grzybów. Kiedy powróciłem do Jordanowa w 1987 roku, to znajdowałem i u nas i w Tatrach podgrzybki, rydze i inne grzyby o dziwnie zdeformowanych owocnikach. Niektórzy usiłowali mi wytłumaczyć je chorobami wirusowymi, co było o tyle dziwne, gdyż ani nigdy przedtem ani nigdy potem czegoś takiego nie zaobserwowałem, a zatem przyczyna musiała być inna. Grzyby wchłaniają radioaktywny cez i toksyczne sole metali ciężkich. Pamiętam, jak piszczały nasze liczniki G-M, kiedy kontrolowaliśmy susz grzybowy z Ukrainy, który wypromieniowywał od 200 μSv/h i więcej, w trakcie kontroli radiometrycznej na Łysej Polanie.   

Po 1986 roku stwierdzono zwiększoną ilość zachorowań na raka, co również starano się ukryć i to była ta prawdziwa zbrodnia ówczesnych władz ZSRR, które bały się zakłócenia obchodów 1 i 9 maja.

Dawno temu w Czernobylu…

Katastrofa w CzEJ wydarzyła się w ponad trzy dekady temu i wciąż wokół nie stoją znaki zapytania i coraz to nowsze tajemnice wychodzą na światło dzienne. Jedną z nich ujawniła niedawno lubelska witryna internetowa „Się myśli”, która opublikowała wspomnienia Jacka Wałdowskiego – artysty-plastyka z Lublina. A oto ten zdumiewający materiał:

Ta przygoda zaczęła się trzy dni wcześniej, przed 26. kwietnia 1986. Poszedłem do wojska, gdzie powołano mnie na stanowisko plastyka. Najpierw 3-miesięczne szkolenie w Warszawie. Było nas 12 osób. Potem przydzielono wszystkich do różnych okręgów wojskowych, mnie trafił się pomorski, ze sztabem dywizji w Koszalinie. Zostałem plastykiem dywizyjnym na czas pokoju. W czasie wojny natomiast wyznaczono mnie jako dowódcę wozu chemicznego, o czym nie miałem zielonego pojęcia. Wóz ukryty w garażu widywał jedynie mechanik, ja się na tym nie znałem.

Którejś pięknej nocy (była akurat przysięga młodego rocznika) miałem 3-dniowy okres pracy, bo trzeba było przygotować uroczystość. Zbudził mnie mój dowódca, którego zobaczyłem pierwszy raz na oczy, choć służyłem już rok. Zakomunikował mi, że czym prędzej muszę przeszkolić się w obsłudze wozu chemicznego. Gdy spytałem, co się stało, okazało się, iż sam nie wiedział, o co chodzi. Szkoliłem się półtora dnia, o godzinie 22:00 w nocy –  wyjazd. Ogólny rozkaz: w stronę Elbląga. Kazali mi badać powietrze, grunt, oczywiście numery taktyczne ukryte, w dzień musieliśmy kryć się w lesie, pracowaliśmy tylko w nocy. Zastanawiały mnie te dziwne ćwiczenia, bo promieniowanie było 10 razy większe, niż normalnie. Na nasze pytania dowódcy nie odpowiadali, podejrzewam, że nie znali prawdy, sami uważali, iż to kolejne szkolenie. Mój bezpośredni przełożony był w panice, bo szkolenie dowódców takich wozów trwa ok. pół roku. W ciągu 2 nocy dojechaliśmy do Elbląga, pod Elblągiem chciała nas zatrzymać policja[1], bo pobieraliśmy próbki przy drodze (całkowicie zmechanizowanym sposobem, bez wychodzenia z maszyny pobiera się próbki gleby itp.). Policja kazała nam wychodzić. Zadzwoniłem do dowódcy: co mam zrobić, bo policja chce nas spisać. Polecił zignorować ich i odjechać. Z Elbląga jechałem w kierunku Białegostoku. Promieniowanie było coraz większe. Człowiek, odpowiedzialny za stronę chemiczną, był przerażony. Wyglądało to według niego, jakby gdzieś wybuchła bomba atomowa.

 Dojechaliśmy do miejscowości, gdzie była baza przeładunkowa w głębokim lesie, nie pamiętam jej nazwy. Czekaliśmy tam jeden dzień, w międzyczasie nasz wóz załadowano na eszelon. W nocy ruszyliśmy, ale nie miałem zielonego pojęcia – dokąd. Jeśli staliśmy, to w szczerym polu, bez kontaktu z ludźmi. Rosjanie pilnowali nas, jakbyśmy jechali na Sybir. Na miejsce dojechaliśmy w nocy. Mieszkaliśmy w szkole, spaliśmy w sali lekcyjnej.

Na drugi dzień przyjechał łazik, zawieźli nas do jakiegoś miasteczka. Podszedł do nas facet w dziwnym mundurze – okazało się, że Francuz. Francuskie oddziały chemiczne były tam od samego początku – słodka tajemnica Układu Warszawskiego. Opiekowali się nami, dopiero od Francuzów dowiedziałem się, gdzie jestem i że w ogóle w Czernobylu jest elektrownia atomowa i że to jest na Ukrainie, czyli wówczas w Związku Radzieckim.

 Mieliśmy wszystko, czego potrzebowaliśmy. Głównie dzięki Francuzom, bo przez cały czas, gdy tam byłem, rzadko widywałem rosyjskich żołnierzy. Na drugi dzień samochód zawiózł nas na teren elektrowni. Dwóch naukowców pojechało z nami, by wziąć próbki gleby, powietrza, zrobić zdjęcia. Na samochodzie bojowym zainstalowana była kamera. Byliśmy w najbardziej zagrożonej strefie ok. pół godziny. Później w książkach opisywali tych samobójców – komsomolców, którzy w samych fartuchach, bez żadnego zabezpieczenia, wynosili stamtąd gruz. Było takich trochę. A przecież 3 dni tam to śmierć. My odkażaliśmy się i badano nas po każdym pobycie. Dostaliśmy francuskie mundury. Musieliśmy codziennie zjeść tabliczkę czekolady i 2 pomarańcze, obowiązkowo. I tak 50 km od Czernobyla, gdzie była baza, też było potężne promieniowanie, ale żeby zachorować – trzeba by było siedzieć tam pół roku. Ja byłem tam 4 dni, nie wiem jednak, czy moje obecne dolegliwości nie są powiązane z pobytem w Czernobylu. Ale żaden medyk nie umie tego na 100% potwierdzić. Każdego dnia po powrocie z wypadu, procedura się powtarzała. Przyszedł jakiś pułkownik rosyjski i zrobił straszną awanturę, że polski żołnierz ubrany jest we francuski mundur. Na drugi dzień znalazły się polskie mundury.

Na miejsce katastrofy dotarła jeszcze inna jednostka chemiczna z Polski, ale tak załogą manewrowano, że nie wiedziałem o tym, nie spotkaliśmy się. Przyjechali też Holendrzy, ale ich nie widziałem. Razem zrobiłem 7 wypadów, najbliżej od silosa[2] byłem ok. 10 metrów. Wóz był bezpieczny, ten typ wytrzymuje wybuch bomby atomowej, jest szczelny nawet przy fali uderzeniowej. W Układzie Warszawskim były 4 takie, przygotowane, wozy. Pewnej nocy załadowali nas, dostaliśmy prowiant od Francuzów na 3 dni i któregoś pięknego dnia obudziliśmy się w Elblągu. Przyjechał po nas samochód z Koszalina i pojechaliśmy tam. Szkolono nas przez 3 dni, co mamy mówić, a czego nie, jakie obowiązują nas tajemnice. Jeszcze z tydzień posiedzieliśmy w jednostce i wysłano nas na urlop. W Polsce nie interesowano się nami, żadnych badań lekarskich, nic, choć wszyscy – lekarze, wojskowi, a po nagłośnieniu wypadku przez Szwedów i opinia publiczna – wiedzieli, co wydarzyło się w Czernobylu. Ale to jeszcze czasy, kiedy wszystko było podszyte polityką, więcej do powiedzenia miał oficer polityczny, niż fachowiec. Połowa mojego szkolenia to tyrady jakiegoś pana od polityki.

Po ok. 10 latach zapomniałem o ukraińskim epizodzie. W rok po wojsku szwagier robił mi badania lekarskie i nie wykrył żadnych dziwnych nieprawidłowości. Ale po 10 latach, w 1995 chyba, miałem wezwanie do WKU. Była jakaś dziwna rozmowa, pytali się o mój stan zdrowia, co teraz robię. Zdenerwowałem się, ale nie chcieli do końca powiedzieć czy chcą mnie brać do wojska, o co im w ogóle chodzi. Więc wyszedłem, nie chciałem mieć z nimi nic wspólnego. Poza tym nie interesowali się mną już później. Utrzymuję kontakt z ludźmi, którzy ze mną tam byli. Różnie się ich losy potoczyły: jeden jest alkoholikiem (czy to wpływ promieniowana?), inny jeździ wywrotką (zawsze lubił duże samochody). Nimi też państwo się nie interesuje i raczej nie mają problemów zdrowotnych, związanym z promieniowaniem.

O naszej przygodzie nigdy nie próbowaliśmy informować mediów. To był tylko epizod, jedynie 3 osoby. Druga grupa chemiczna z Polski składała się 7 osób. Może był ktoś jeszcze. Nasza trójka chyba pierwsza dotarła do silosa. Widok był zatrważający, silos miał kolor siny – siny beton, porozrywany i wszędzie ludzie kręcący się tam bez zabezpieczeń. Widziałem też tego słynnego reportera z Moskwy, którego zdjęcia jako pierwsze obiegły świat, bo Moskwa je puściła. Był bardzo sympatyczny. Pół roku później zmarł na chorobę popromienną. On też chodził tam bez zabezpieczeń, jego kierowca powiedział mu, że nie ma potrzeby. Widziałem akcję wywożenia miejscowej ludności, autobusy na okrągło ich wywoziły, ale tylko z najbliższej, tzw. drugiej strefy. A powinny wywozić też mieszkańców 3. strefy (30 km od centrum wybuchu). Mieliśmy szczęście, bo po awarii spadły deszcze i chmura była mniejsza, w jeziorach mazurskich rybki pewnie ładnie by świeciły. W Polsce podawano chociaż jod, ale w Związku Radzieckim nie było żadnej opieki medycznej. Wiem to od naukowców francuskich. Francuski sierżant Kowalski – pięknie po polsku mówił – był naszym tłumaczem i opiekunem (pochodził z rodziny emigrantów).

Cały czas były polityczne naciski, by odizolować nas od Francuzów. Ale Rosjanie nie mogli nam niczego zaoferować, sami ściągnęli z całym sprzętem dopiero 2 tygodnie po wybuchu, wcześniej było tylko ich wojsko. Nasz sprzęt? Wóz bojowy: BWP (Bojowy Wóz Piechoty) – to taki lekki czołg, który również podobno pływa, choć pewnie poszedłby na dno pod ciężarem  przywiezionej  aparatury.

Po powrocie do jednostki – sprzęt też wrócił, umyty pięknie – zobaczyłem jak stał z powrotem w specjalnym garażu, zamknęliśmy go i do końca służby go nie widziałem. Nawet, gdy ogłaszano alarmy, ćwiczenia, tego wozu nie używano. A ja jeździłem jako adiutant mojego dowódcy politycznego, człowiek od grania w szachy. Potem „Dziadek” nie zabierał mnie już na poligony.

W wojsku nas, niepoprawnych moralnie plastyków, uczono musztry, by taki brudny pacyfista jakoś wyglądał i wpajano nam myśl marksistowsko-leninistowską. Często były zabawne awantury. Olewaliśmy to, jak mogliśmy, byliśmy tam jak za karę. W wojsku zarabiałem więcej niż wcześniej, w teatrze, ale nie było warto.

 Jeszcze rok służyłem „ku chwale Ojczyzny”. Nikt już nie zajmował się naszym BWP-em.

Chemik zaczął pić już w wojsku. A ja dostałem awans na starszego kaprala, byłem podobno strasznie zaawansowany wojskowo. Przyszła moda, żeby każda żona oficera prowadziła własny modny butik, robiłem im reklamy, ale nie za darmo. Wróciłem do funkcji wojskowego plastyka. Trochę kasy się ukręciło.

Potem cywil i tyle. Czernobyl dawno wymazałem z pamięci. Chociaż…[3]

Jacek J. Wałdowski

Moje 3 grosze

Pamiętam, jak służąc w GPK WOP Świnoujście, w pierwszych dniach kryzysu czarnobylskiego, mieliśmy polecenie zbierania wszelkich informacji na temat zasięgu i poziomu radiacji, bowiem – jak się okazało – nie mieliśmy żadnych swoich źródeł, a te, które były w PRL podawały różne dane. A to było tak: pamiętam, jak zaraz pierwszego dnia nadjechała z Ystad wycieczka dzieci z Goeteborga czy Malmö i ich opiekunki zaskoczyły mnie pytaniem o poziom promieniowania w Polsce. Powiedziałem, że nic mi o tym nie wiadomo, na co ona pokazała mi „Expressen” i „Svenska Dagbladet” z mapką skażeń na terenie Europy Środkowej i Północnej. Oczywiście zrobiłem fotokopię tej mapki i powiadomiłem o wszystkim przełożonych. Jeszcze tego samego dnia przyszło z Warszawy to właśnie polecenie.

Przebąkiwano także o tym, że do Czarnobyla pojechali polscy specjaliści wojskowi z Wojsk Chemicznych z Krakowa, a zatem była to jakaś część prawdy. Ciekawa jest wzmianka o żołnierzach francuskich i holenderskich, jako że w żadnej książce na temat katastrofy w CzEJ nie było o tym żadnej wzmianki – nawet po 1989 roku…

Potem przez jakiś czas myto wszystkie wagony przyjeżdżające na Bazę Promów Morskich PŻB ze wschodniej granicy i były ładowane na MF Mikołaj Kopernik i MF Jan Heweliusz, które je woziły do Szwecji. Niektóre z nich wypromieniowywały nawet 300 mR/h – i te były myte silnym strumieniem wody, która szła do kanału portowego i do Bałtyku... Podobnie robiono w Ystad. Obawiam się, że było to robione tylko dla uspokojenia ludności, bo w sumie radioaktywne paskudztwa i tak wchodziły do ekosystemu…    

Opinie Czytelników

Robert, że też wygrzebałeś taką perełkę! Wątek z wojskiem francuskim zupełnie mnie zaskoczył, przynajmniej ja nigdy nie słyszałem o czymś takim. Okazuje się, że z polityką jest jak z duszą - ciało swoje, dusza swoje... a wojsko jeszcze swoje (Avicenna)

Także "służyłem "w tym czasie w wojsku, a dokładnie w Lublinie w jednostce na Majdanku i podobnie jak autor wspomnień byłem plastykiem w jednostce choć na takie wycieczki mnie nie zabierano, wspomnień oczywiści moc ale to na inny post, może ... (Bogusław Nosidlak)

Proszę o więcej takich wiadomości. (Atena)

Udostępniłam u siebie. Bardzo ciekawe wspomnienia i z "pierwszej ręki". Nikt takich jeszcze nie publikował. Dzięki Robercie, Twoje wiadomości z wielką uwagą czytam. (Elżbieta Slubowska)

Rewelacyjne wspomnienia, bez niepotrzebnych ozdobników, robi wrażenie ! (Zofia Dudek)  

Przed 2000 rokiem czytałem w polskiej prasie artykuł na temat katastrofy w Czarnobylu. Podzielę się z Panem, o tym co pamiętam z tego artykułu. W ZSRR w 1986 roku w pełni rozkwitała Głasnost’ i Pierestrojka. Gorbaczow pozwolił  na współpracę i wymianę myśli technicznej z Zachodem instytutom w ZSRR. Około 99% artykułów opisuje skutki katastrofy a nie przyczynę. Przyczyną był eksperyment-jak zachowuje się reaktor w ekstremalnych warunkach tj. przy wyłączonym chłodzeniu. Jakie ilości plutonu można wtedy wyprodukować? Może fizyk jądrowy wypowie się na ten temat,  a nie dyletanci w Twoim artykule. Owe eksperymenty były zlecone przez USA w ramach wymiany naukowej. ZSRR akademik który zlecił ten eksperyment (nie pamiętam imienia) popełnił samobójstwo. Taki sam reaktor jak w Czernobylu pracuje w Chmielnickim. Ale w 1986 roku dyrektor Chmielnickiej Elektrowni odmówił wykonania tego rodzaju eksperymentu. Niech Pan sprawdzi - są takie same reaktory w obydwu elektrowniach. Ten w Chmielnickiej pracuje do dzisiaj.

Katastrofa w Czernobylu nie była przyczyną rozpadu ZSRR. Koszt katastrofy ok 30mln $ był do udźwignięcia przez gospodarkę ZSRR. Po prostu ryba psuje się od głowy tj. Gorbaczowa - anarchia, załamanie struktur państwowych i rozpad.

Mathias Rust nie doleciałby do Moskwy bez międzylądowania i tankowania paliwa w 1987 oraz protekcji że nie zostanie zestrzelony. Czy Pan wierzy ze Rust wylądował na polu i z pobliskiego traktora zatankował naftę lotnicza??? Konsekwencja lądowania Rusta na Placu Czerwonym była czystka w armii – tj. 3tys dowódców w armii zostało zdymisjonowanych. Podobnie jak w 1936-1937 za Stalina.

Próby odzyskania kontroli nad Rosja przez patriotów w 1993 roku zakończyły się fiaskiem. Słynne strzelanie z czołgu do Parlamentu. Wtedy to „demokraci z USA” walizkami dolarów przekupywali  dowódców rosyjskiej armii. Dzięki tym działaniom ograbiona Rosja zbankrutowała w 1998. Emeryci przez 6 m-cy nie otrzymywali emerytur czy rent. Taka jest prawda. (Mariander) 

---

[1] Wtedy jeszcze Milicja Obywatelska (MO).

[2] Chodzi o budynek reaktora nr 4, który uległ katastrofie.

[3] Źródło – „Się myśli” - http://www.siemysli.info.ke/dawno-temu-w-czernobylu/?fbclid=IwAR2Ex60dLzLCm9oXihd0qNTFJDUdQPzhjhHq1l_lmqq95ZtCqtf18mGnw4o

Czarnobylska zagadka

Veronika Krejčí

Do dziś dnia nikt nie wie, dlaczego grafit przestał płonąć tak jakby sam się zgasił – twierdzi pani Dana Drábová.

Od katastrofy w Czarnobylskiej EJ upłynęły 33 lata, a TV HBO przypomniała 5-odcinkowy serial „Czarnobyl”, który dzięki swej lodowatej atmosferze stał się fenomenem.

- Dawno nie byłam z jakiegoś powodu tak zadowolona – mówi o serialu Dana Drábová, przewodnicząca Państwowego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Nuklearnego. A oto wywiad:

Dana Drábová

Lidovky.cz: Pozwolę sobie na wstępne pytanie. Pani ojciec w chwili eksplozji w elektrowni był na słowackiej Wielkiej Choczy. Nie mieli wody, dlatego do manierki zbierali krople wody z liści tak długo, aż się wreszcie mogli napić. Byli tam i w czasie, kiedy nad Czechosłowacją przechodziła radioaktywna chmura. Czy mogli się oni eksponować na promieniowanie?

Dana Drábová:  To zależy od tego, gdzie on dokładnie był. Ale radioaktywności nie było tak wiele. Kontaminacja nie była tak wielka, jak się wydaje. Na terytorium Czechosłowacji nie było takiego miejsca, w którym mogłoby dojść do bezpośredniego zagrożenia, i nie od garstki wody. Oczywiście skażenia były mierzalne, ale nie mogły nam zagrozić. Narodziła się z tego nowa mitologia, ale to nic nowego. Im bardziej oddalamy się od wydarzenia, tym ta mitologia ma się lepiej. Historycy mówią, że historią nie jest to, co się wydarzyło, ale to, co traktujemy jako tradycję. 

W Czarnobylu nie było Murzynów – tak wyśmiewano się ze scenariusza. W końcu śmieje się i ona…

L.N.: Zatem jak bardzo był realistyczny obraz katastrofy w tym serialu?

D.D.: Był jak najdokładniej dramatyczny. Jeśli zajmę się sprawami technicznymi, znajdę kilka momentów słabo określonych pod względem czasu. Coś się stało wcześniej, coś później. Na przykład helikopter nie upadł podczas napełniania reaktora, ale pół roku później. Radio Forsmark w Szwecji nie dowiedziało się przed ewakuacją Prypeci, ale po niej. Choroba popromienna nie mogła wybuchnąć tak szybko, jak wskazano. Ale to są wszystkie momenty, które moim zdaniem nie są ważne. Serial nie skupiał się na tym, skupiając się na historii. I to było moim zdaniem przedstawione w doskonały sposób. Byłam bardzo podekscytowana przez długi czas.

L.N.: Czarnobyl właściwie uformował Pani drogę zawodową. Czy miała Pani gęsią skórkę dzięki temu dramatycznemu opracowaniu?

D.D. Przez całe moje zawodowe życie zajmuję się Czarnobylem od strony technicznej. A historie - nie to, że wyszły poza mnie, ponieważ byłam tam wiele razy i spotkałam ludzi, którzy zostali wysiedleni ze strefy, którzy powrócili i ludzi, którzy zostali na wielu skażonych terenach na Białorusi - ale zawsze patrzyłam na to wydarzenie od strony technicznej. Ludzkie spotkania były emocjonalne, ale nie tak skoncentrowane, jak w serialu.

L.N.: Co Pani ci ludzie opowiedzieli? Dlaczego tam pozostali bez względu na wielkie skażenie?

D.D.: Ukraińscy Poleśniacy i na terytorium Białorusi zamieszkują ludzie, którzy są przywiązani do swej ziemi, a to dlatego, że tam ich rodziny żyły od stuleci, co serial ten jedynie zaznacza. Wysiedlać ludzi w wieku 60,70, 80 lat nie miało już żadnego sensu, a to dlatego, że czas w którym objawiały się skutki promieniowania już nie miał dla nich żadnego znaczenia. Chociaż jest to może nieludzkie, to wiele osób cierpiało bardziej, wyprowadzając się z normalnego trybu życia, niż przez napromieniowanie.

 

Rzeczywistość była jeszcze ciekawsza jak wspomina czarnobylski biorobot. Tak nazywa serial HBO ludzi z elektrowni. 

L.N.: W serialu ewakuacja starszych ludzi jest pokazywana na przykładzie starszej dojarki krów. Żołnierz zastrzelił zwierzę na jej oczach by ją zmusić do opuszczenia miejsca zamieszkania.

DD.: Żołnierz nie był w stanie wykonać rozkazu i ktoś go zobaczył. Ludzie mówili mi również, że pozwolili psu lub kotu uciec kilka razy, ale krowa jest bardzo duża. Z perspektywy czasu wypuszczanie zwierząt do strefy nie miało większego sensu. Wiedzieli, że futro lub pióra są zanieczyszczone, a zwierzęta przenoszą zanieczyszczenie dalej niż to konieczne. Ale był to niewielki wkład w odkażanie. Z drugiej strony, mam wiele do krytyki, ponieważ w momencie, gdy zdecydowali się zminimalizować konsekwencje, mieli tak wiele problemów z rozwiązaniem, że było to łatwe.

L.N.: Czy presja ideologii komunistycznej, która jest widoczna w zachowaniach przywódców partii w tym serialu, odegrała kluczową rolę w katastrofie? 

D.D.:  Jest to jeden z czynników związanych z katastrofą. Podpiszę się pod faktem, że tak się stało. Komunistyczny sposób rządzenia opierał się na fakcie, że każda grupa naukowców znała tylko trochę informacji. Tutaj było „dziel i rządź”. Rzadko pozwalano im uchwycić całą sytuację w kontekście. Wysiłek był - i widzieliśmy to w piątej części - obwiniono operatorów Czarnobyla. Bez wątpienia tak. Z drugiej strony nie wiemy, co by się stało, gdyby informacje o różnych trybach pracy reaktora były kompletne. [Reaktor] zawiera grafitowe końcówki prętów awaryjnych. Jest to częściowo ich wina bo częściowo nie wiedzieli, co mają. Jednocześnie istnieje inny czynnik, który nie zdołał wykonać zadania. Krótko mówiąc, nie zostało to zrobione. I spełnili socjalistyczne zobowiązanie. Inżynierowie jądrowi byli uprzywilejowaną warstwą, Prypeć była wówczas nowoczesnym miastem. Niewiele wystarczyło, a oni straciliby wszystko.

L.N.: Jak Pani ocenia postawę uczonego Walerija Legasowa, który usiłował zmniejszyć następstwa katastrofy i dzięki temu staje się bohaterem?

D.D.: Nie mylmy pojęć, był członkiem bolszewickiej nomenklatury, zanim wydarzyła się katastrofa. Ale potem przekroczył próg. Jego życie nie było heroiczne aż do Czarnobyla. Jednak będąc w bolszewickiej nomanklaturze, był w stanie właściwie tego używać, ponieważ najprawdopodobniej niewiele osób było na poziomie naukowym, którego Komitet miałby słuchać. Nic nie jest tylko czarne lub białe.

Wybuch w Czarnobylu „spowodował amerykański sabotaż”. Rosja podobno przygotowuje własną wersję popularnego serialu…

L.N.: Co Pani by zrobiła, gdyby podobna sytuacja miała miejsce dzisiaj?

D.D.: Mamy opracowane sposoby postępowania, procedury, sztab kryzysowy. Jesteśmy przygotowani do optymalnego działania i zrobić wszystko, co w naszej mocy, by ochronić ludzi, gdyby coś się wydarzyło. Prawdopodobieństwo jest bardzo małe, ale nie zerowe. Zawsze mówię swoim ludziom – musicie działać według swej najlepszej wiedzy i świadomi tego, że macie ochronić ludzi. Musicie być świadomi, że kiedy wasze i moje działania będą równo oceniane ex post, i za błędy rozstrzelają nas o świcie. Ponieważ siedząc w ciepłym biurze, kiedy nie rozwiązujesz sytuacji, zawsze nie zrobisz lepiej.

L.N.:  Czy serial mógł mieć wpływ na stosunek ludzi do energii jądrowej?

D.D.: Myślę, że nie za dużo. Zainteresowani energią jądrową nauczyli się wielu nowych rzeczy, a przede wszystkim ludzkich historii. Ponieważ dobrze jest znać wydarzenia tego typu. Katastrofy zdarzyły się i będą miały miejsce. Mogą nie być nuklearne, ale z pewnością znajdziemy historię porównywalną do Czarnobyla. Historie są ważne, aby uświadomić sobie, jak technologia wpływa na życie jednostek i społeczności. Z drugiej strony energia jądrowa jest technologią, z której korzystamy i musimy to robić ze zrozumieniem i szacunkiem. Prawdopodobnie nie wpłynęło to na pokaz. W każdej populacji jest dwadzieścia procent ludzi, którzy bardzo boją się energii jądrowej. Może boją się trochę więcej po obejrzeniu, ale to wszystko, więc nie widzę niczego wpływającego na program.

L.N.: Czy następstwa katastrofy długo jeszcze będą odczuwalne na Ukrainie i ościennych krajach?

D.D.: Dziesiątki do setek lat. Zlikwidowanie stopu paliwa jadrowego w reaktorze nr 4 zajmie co najmniej dziesięć lat i zanim obiekt zostanie wykorzystany do innych celów. A nawet tak zwana zakazana strefa bez środków ostrożności zajmie sto, dwieście lat życia. Dla ukraińskiego rządu łatwiej jest opuścić obszar zamknięty, ponieważ są naprawdę niebezpieczne miejsca. Na przykład w Finlandii i Szwecji spożycie mięsa reniferów było i jest zakazane do dziś, ponieważ one jedzą porosty. Okres półtrwania cezu wynosi trzydzieści lat, więc dziś mamy połowę tego, co spadło na nas po katastrofie.

L.N.: Z miasta Prypeć stał się obecnie strefa turystyczna, po serialu zainteresowanie się tylko zwiększyło. Czy poleca Pani ludziom, by ją odwiedzali?

D.D.: Wszystkim to doradzam, bo dobrze jest zobaczyć to miejsce. Przez tydzień, który tam maksymalnie spędzi – z wykwalifikowanym przewodnikiem, który wie gdzie może ich zabrać by się im niczego złego nie stało i nie pójdzie do tych najgorszych miejsc. W czasie przelotu z Pragi do Kijowa dostaniecie większą dawkę promieniowania kosmicznego, niż w strefie zakazanej. 

Czarnobyl zalewają półnagie, żartujące sobie z tego internetowe celebrytki. Zachowajcie powagę – wściekają się twórcy serialu.

L.N.: Czy było jakieś „zamiatanie pod dywan” za czasów ZSRR, czy jest to cecha właściwa dla każdego reżimu?

D.D.: Myślę o tym. W pewnym sensie jest to własność korporacji. A państwo, zwłaszcza autorytarne, jest korporacją. Dzięki hierarchicznej, scentralizowanej administracji musi mieć pewne funkcje korporacyjne. Z drugiej strony demokracja buduje bezpieczniki. Jednym z nich jest niezależny nadzór. Ale wiesz, że to walka. Ponieważ elektrownia jest przecież elektrownią. To ciągłe poszukiwanie równowagi i egzekwowanie, że bezpieczeństwo musi zawsze mieć pierwszeństwo. Na początku każdej katastrofy znajdujemy błąd ludzki.

L.N.: Rosja oznajmiła, że nakręci swoją własną wersję o Czarnobylu, w której będzie tajny agent CIA. Co Pani na to?

D.D.: Bzdura. Nie wiem, ale zapewne jest to typowy fake news. Przecież w Rosji doskonale wiadomo, jak to się odbyło. Dzisiaj wiemy, co się w Czarnobylu odegrało, i to co pokazał serial HBO odpowiada prawdzie.

L.N.: Czy nad katastrofą w Czarnobylu wiszą jakieś znaki zapytania?

D.D.: Oczywiście, ale najdłużej pozostanie otwarte jedno pytanie: jak to się stało, że ugaszono pożar grafitu? Do dziś nikt nie wie, jak do tego doszło. Nagle reaktor przestał się palić i emitować promieniowanie do środowiska. Reaktory moderowane grafitem opuszczają scenę, ponieważ grafit jest prawdziwym problemem, ale wciąż jest ich dziesięć w Rosji, a ostatnia grafitowa EJ ma być zamknięta w 2050 roku. Reaktor można bezpiecznie obsługiwać, gdy traktuje się go tak, jak jest. W tym czasie nie obsługiwano go tak jak trzeba, a to z powodu starań o spełnienie żądań socjalnych obsługi.

L.N.: Jak by się dzisiaj ten grafit gasiło? Czy postępowało tak jak wtedy – zasypywaniem go przy pomocy boru i piasku?

D.D.: Nie potrafię tego powiedzieć. Nie wiem. Z tym, co mieli wtedy do dyspozycji, to był jedyny sposób czy dziś jest coś lepszego – nie wiem. Nie myślałam o tym.

L.N.: W jednym z wywiadów powiedziała Pani, że chociaż to cyniczne, to katastrofy w Czarnobylu i Fukushimie posunęły nas krok do przodu – w czym nas najbardziej posunęły?

D.D.: Energia jądrowa przeszła gruntowny proces uczenia się od 65 lat, który podobnie jak inne branże składał się z wypadków i katastrof. Doświadczyliśmy trzech poważnych katastrof - każda z różnymi przyczynami i konsekwencjami. Każdy z wyciągniętych wniosków powoduje, przesunięcie bezpieczeństwa na bardzo niskie prawdopodobieństwo tego, że rdzeń reaktora ulegnie uszkodzeniu. Jednak prawdopodobieństwo jest potworem i - choć małe - nigdy nie będzie równe zero. Im jesteśmy bogatsi w doświadczenie, tym bardziej chcemy zerowego ryzyka, chociaż ono nie istnieje. Coraz więcej naciskamy na to, aby wszystko, co nas otacza, było bezpieczne. Niewiele wiemy, że za to drogo płacimy.

Moje 3 grosze

Katastrofa w Czarnobylskiej EJ stała się dla mnie osobistą sprawą, kiedy jedna z najbliższych mi osób zachorowała i odeszła po sześciu latach beznadziejnej walki z nowotworem. Czytając wywiad z panią D. Drábową odniosłem wrażenie, że cofnąłem się do 1996 roku, kiedy to miałem okazje uczestniczyć w seminariach na temat m.in. katastrof nuklearnych prowadzonych przez atomistów z AGH. Według nich wszystko jest OK., nic się nie stało, tylko ci podli ekolodzy mieszają ludziom w głowach. Na Polskę spadły tylko 3 g radionuklidu ¹³¹I*, więc o co tyle krzyku? Jakoś milczeli pytani o inne pierwiastki, które przecież też spadały z radioaktywnym fall-out’em.

Pamiętam także haniebny list otwarty 13 polskich atomistów z protestem przeciwko emisji w TVP filmu BBC pt. „Igor – dziecko z Czarnobyla”. Materiał ten można przeczytać na stronie „Wprost” - https://www.wprost.pl/8939/Czarnobyl-najwiekszy-blef-XX-wieku - co stanowi haniebny przykład zaprzedania się ludzi nauki Mamonie i wielkim korporacjom. Polecam także drugi materiał z łamów GW - http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,377929,19980224RP-DGW,Igor_dziecko_Czarnobyla__prawda_i_falsz,.html. Batalia o prawdę o Czarnobylu trwa nadal. 

Zaczęła się także batalia o Fukushimę. Władze Japonii i koncernu TEPCO nadal nie ujawniają danych o skażeniach po tej katastrofie trzykrotnie większej niż na Ukrainie, a przecież Japonia to demokratyczny kraj! Okazuje się, że ta demokracja jest jak dziwka, która daje temu, kto więcej zapłaci. Poza tym wchodzą w grę czynniki polityczne. I dlatego prawdy o Fukushimie nie dowiemy się za naszego życia! Wcale mnie nie dziwi, że ten kraj tak upodobał sobie Godzilla… No bo czyż to nie jest dziwne, że kraj stojący na wulkanach i gorących źródłach, swoją energetykę oparł na ponad 20 elektrowniach jądrowych? Drogie to, i niebezpieczne – ale jak widać – w grę wchodzą niemałe pieniądze. I to bynajmniej nie japońskie… 

Nie jestem wrogiem energetyki jądrowej, ale nie zgodzę się na to, by elektrownie były budowane przez polskie firmy. Znając kiepski poziom wykonawstwa i polskie dziadostwo idę o zakład, że prędzej czy później doszłoby tam do serii katastrof na miarę Three Mile Island co najmniej… Poza tym czy byłyby one polskie? Oto jest pytanie. 

I na koniec pani Drábová nie wie, jak to się stało, że ugaszono płonący grafit reaktora nr 4 w CzEJ. Odpowiedź jest prosta: Ktoś zadbał o to, by wygasić płonący reaktor. Piszą o tym rosyjscy ufolodzy: dr Władimir I. Tjurin-Awińskij i Walery Kratochwil – zob. - https://wszechocean.blogspot.com/2011/11/sprawa-002h-jeszcze-o-ufo-w-czarnobylu.html. Według nich w sprawę wmieszali się Obcy, którzy pomogli ludziom gasić atomowe piekło. Czy tak było naprawdę? – nie wiem. Ale fakt pozostaje faktem – reaktor ugaszono…         

    

Źródło: https://www.lidovky.cz/domov/cernobylska-zahada-dodnes-nikdo-nevi-proc-grafit-prestal-horet-a-jak-by-se-hasil-ted-rika-drabova.A190612_161217_lide_krev? 

Przekład z czeskiego - ©R.K.F. Leśniakiewicz

Katastrofa w Fukushimie uwolniła więcej radioaktywności niż w Czarnobylu

(Natural News) Skumulowana ilość radioaktywności uwolnionej w Fukushimie przewyższa ilość radioaktywności uwolnionej w czasie niesławnej katastrofy w Czarnobylu w 1986 roku – jak mówią nowe dane opublikowane przez magazyn „Nature” – a zniszczenia wciąż postępują.

Uczeni z Japonii po zbadaniu koncentracji radioaktywności w różnych punktach Pacyfiku i lądu odkryli, że co najmniej 120 petabekereli (PBq) albo 120 kwadrylionów bekereli (Bq) radioaktywnego cezu-134 (Cs-134, ¹³⁴Cs*) i cezu-137 (Cs-137, ¹³⁷Cs*) zostało uwolnionych z Daiichi-Fukushima 1 EJ wprost w wody oceanu.

Ta liczba jest o 11% wyższa niż ogólna liczba ilości radioaktywnego cezu uwolnionego w czasie katastrofy w czarnobylskiej EJ zarówno na ląd jak i w wody, ilustruje prawdziwe zagrożenie katastrofy w Fukushimie, które media z głównego nurtu ukrywają przed szeroką publicznością.

Zgodnie z przeprowadzonymi badaniami analizującymi dane zebrane w wielu stacjach pomiarowych zlokalizowanych na Północnym Pacyfiku wszędzie stwierdzono radioaktywność z Fukushimy. Dane te, choć niekompletne, posłużyły do określenia skażeń wód pacyficznych rozprzestrzenianych przez prądy oceaniczne.

     

 Na podstawie tych modeli, określono iż do Północnego Oceanu Spokojnego zostało wpuszczonych z Fukushimy 46 PBq radioizotopu ¹³⁴Cs*. Jednakże studia te także mówią, że 6 PBq radionuklidu ¹³⁴Cs* znalezionego na badanych akwenach i terenach stanowią zaledwie 10% ogólnego skażenia, co podwyższa jego wartość do 60 PBq radioaktywnego Cs-134.

W połączeniu z całkowitym – jak się uważa – ulotem Cs-137, autorzy tegoż studium konkludują, że te 120 PBq obu radionuklidów cezu, zostały wpuszczone do Północnego Pacyfiku wskutek tej katastrofy. W porównaniu do 108 PBq radioaktywnego cezu wypuszczonego w Czarnobylu, jest to o 11% więcej.  

Fukushima: najgorsza katastrofa nuklearna w historii

Ale należy odnotować najważniejsze w tej historii, że te 108 PBq z CzEJ zostało zdeponowane na lądzie i w morzu. W przypadku Fukushimy, te 120 PBq to radioaktywność znajdująca się w wodzie, szczególnie w wodach cyrkulujących w Północnym Oceanie Spokojnym – całkowita ilość radiacji z Fukushimy na lądzie i w wodzie jest przynajmniej o jeden rząd wielkości większa niż podana tu liczba… (czyli 1200 PBq albo 1,2 EBq – eksabekereli – przyp. tłum.)

- Raport Nuclear Energy Agency stwierdza, że kiedy będą dostępne bardziej dokładne dane o depozytacji skażeń, ONZ ocenia całkowitą emisję radionuklidu ¹³⁷Cs* na 70 PBq – wyjaśnia ENENews.com. - Ocenia się, że radioizotop ¹³⁴Cs* stanowi 53,7% z ogólnej całości, czyli 38 PBq na ogólne 108 PBq. Inaczej niż w Fukushimie ilość ta dotyczy wszystkiego, co zostało uwolnione do środowiska. W Fukushimie policzono tylko to, co poszło do oceanu.  

Implikacje tego wszystkiego są zdumiewające, bowiem Czarnobyl przez wiele lat był uznawany za najgorszy incydent nuklearny w historii, jednak opuszczona strefa otaczająca go jest najbardziej pustynnym  miejscem, opuszczonym przez setki tysięcy ludzi, i nadal są odczytywane tam wysokie poziomy skażeń w okolicy elektrowni.

Ale teraz katastrofa w Czarnobylu blednie w porównaniu do tej w Fukushimie. Fukushima nie tylko stanowi zagrożenie dla Ludzkości z powodu swej bliskości oceanu, ale najbardziej wiarygodne dane jakie mamy wskazują na to, że Fukushima rozprzestrzenia znacznie więcej radioaktywności na cały glob, niż Czarnobyl kiedykolwiek był w stanie.

Najgorszym zaś jest fakt, że ta liczba 120 PBq nie zawiera w sobie i nie bierze pod uwagę innych radioizotopów, takich jak: plutonu – Pu, strontu - Sr i uranu – U, które są roznoszone przez wiatry i wodę od 2011 roku, w którym ta katastrofa miała miejsce. Biorąc pod uwagę skażenia wywołane przez te radionuklidy, obraz katastrofy jest jeszcze bardziej straszny i to, co czeka Ludzkość jest równie ponure.

Moje 3 grosze

Jak dotąd radioaktywne chmury znad Japonii do nas nie dotarły, ale czy to oznacza, że będzie tak zawsze? Niestety - non sequitur! – nie wynika. To niebezpieczeństwo wciąż istnieje i jest piekielnie realne. W przypadku takich katastrof nie istnieje odległość, bo wszystko jest kwestią prądów powietrznych. Na szczęście nie grozi nam skażenie ze strony (i tak już skażonego chemicznym paskudztwem) Bałtyku. Nie zapominajmy, że aż cztery reaktory atomowe ze zrujnowanej Daiichi-Fukushima 1 EJ nadal emitują w powietrze i do wody radioaktywne paskudztwa, które nadal skażają wody oceaniczne i atmosferę, a co za tym idzie wszystko co żyje…

Ale w Czarnobylu reaktor był tylko jeden! – bo rzecz w tym, że Czarnobyl, to była sprawa polityczna. Zachodnia propaganda straszyła nas na potęgę radzieckim atomem. Dzisiaj jakoś przycichła, bo okazało sie, że amerykański atom jest niemniej groźny, a nawet groźniejszy. Tak czy owak – cieszmy się, że na razie Polskę ominęła ta plaga i katastrofa elektrowni jądrowej nam nie grozi, ale…

Ale nie zapominajmy, że Polska jest otoczona krajami, w których znajdują się elektrownie atomowe, z których część jest zbudowana w oparciu o przestarzałe radzieckie technologie. I ze względu na to, nadal jestem zwolennikiem nauczania Przysposobienia Obronnego w szkołach średnich i przywrócenia PO na maturze. Co więcej – PO powinno być zdawane obowiązkowo na maturze i to na takich zasadach, jak zdaje się egzamin na skoczka spadochronowego lub pilota: albo 5 albo 1. Innych ocen nie ma. Dlaczego? – ano dlatego, że (nie daj Panie Boże!) może to być nam bardzo przydatne w tej niepewnej przyszłości… I dobrze byłoby, gdyby zajęły się takim szkoleniem ZHP i ZHR oraz te wszystkie lokalne „Strzelce” i „Sokoły”, jeżeli te nieudolne, niewydolne i zdychające państwo nie jest nam w stanie tego zapewnić…

Bo tutaj chodzi o zdrowie i życie nas wszystkich.

Źródła:

·        http://www.nature.com

·        http://enenews.com

·        http://triblive.com

·        http://www.naturalnews.com/047053_fukushima_chernobyl_radiation.html#ixzz3VNMOWAYe

·        http://www.naturalnews.com/047053_fukushima_chernobyl_radiation.html

Przekład z j. angielskiego – Robert K. Leśniakiewicz ©